DEBBAĞ’LIK MESLEĞİ ve TABAKHANE (3)

“Tabakhaneye b…k mu yetiştiriyorsun?”

                Yaşamın içinde öyle garip meslekler var ki, insanlarda ister istemez tebessüme yol açmakta. İşte bunlardan biri olan tabakhaneye köpek dışkısı taşıma mesleği. Bu işi anlatmadan önce deyimleşen ve yaşamımızın çok alanında uygulanan sözcükler yumağını üzerinde duralım. Ve bunlardan biri olan “Tabakhaneye b…k yetiştiriyorsun” deyimi. Gelin hep birlikte bu deyimin hikâyesini 3 bölümde okuyalım.

 Bugün bu tür dericilik tamamen ölmüş olup, yapay olarak yani kimyasallarla da aynı sonuç elde edilmeye başlanınca köpeklerin de, dışkı toplayıp yetiştirenlerin de pabucu dama atılıvermiş. O zamanlar hızlı koşanlara, bugün ise deli gibi araba sürenlere "Tabakhaneye bok yetiştiriyor" denmesi yeni kuşakların nereden geldiğini bilmediği, merak ettiğini de sanmadığım bir deyiş.

Günümüzde bu işletmelerin hiç biri yok. Deriler işlenmek için tabakhaneye getirilince, önce ısıtılarak üzerindeki kir, kan gibi maddelerden arındırılır ve yumuşatılır. Ardından kılları gevşetmek, deriyi temizlemek ve yüzeyini pürüzsüzleştirmek amacıyla kireç, sodyum sülfür ve su çözeltisine batırılır. Bu karışım kıl köklerini ve üst tabakayı eriterek, deriden ayrılmalarını sağlar. Üzerinde kalan etler makineyle alınır ve deri yıkanır. Koyun derisi gibi küçük deriler, kireç ve sodyum sülfürden oluşan bir macunla sıvanarak ya da sıcak buhar odasında birkaç saat asılı bekletilerek ayrıca yumuşatılır. Blöze haline gelen deri, sepileme işleminden geçtikten sonra, perdahlama safhasına gelir. Bu safhada genellikle el ve ayak makineleri yardımıyla deriler açılır, kurutulur ve tavlanır. Daha sonra iskefe makinelerinde yumuşatılır, gergeflere gerilerek kurutulur ve kenarları kesilir. Kullanıma hazır olması için de deri boyanır, cilalanır ve preslerle ütülenir.

Belki de içinde b...k kelimesi geçtiğinden günümüze kadar gelebilmiş. Safranbolu'da deriyi işleyip kullanılabilir hale getiren meslek erbabına; "Debbağ mısın; it bokuna muhtaçsın" denirmiş.! Bu söyleyiş sadece Safranbolu’da değil bizim Elbistan’da çok kullanılırdı. Günümüzde artık kimyasallar sayesinde it dışkısına gerek kalmamıştır ama tabakhaneye dışkı yetiştirenler çooook.