Bu hafta Gönül Köprümüzün konuğu; Azerbaycan edebiyatının güçlü ve vakur sesi Zaur Ərmuğan.

1979 yılında Neftçala’nın Həsənabad kasabasında dünyaya gelen şair, 2002’de Bakı Dövlət Universiteti Filoloji Fakültesi’nden mezun oldu. Akademik birikimini şiirin sezgisel dünyasıyla birleştirerek 2006’dan itibaren süreli yayınlarda yazmaya başladı. 2019’dan bu yana Azərbaycan Yazıçılar Birliyi üyesi olarak edebî üretimini sürdürüyor.

Edebiyat yolculuğunda iki önemli durak var. 2012’de yayımlanan “Günəş Ömrü İstəyirəm” ve 2023’te okurla buluşan “Tanrı Payı”. İlkinde daha çok umut, yaşam arzusu ve insanın iç aydınlığı öne çıkarken; ikincisinde kader, inanç, yazgı ve metafizik derinlik belirginleşir. Bu iki eser birlikte okunduğunda, bir şairin hem içsel hem toplumsal olgunlaşmasına tanıklık ederiz.

Zaur Ərmuğan, şiirlerinde yalnızca kelimeler kuran bir isim değildir; o, bir milletin hafızasını, acısını, direncini ve umudunu taşıyan bir sestir. Onun dizelerinde bireysel duygu ile toplumsal kader iç içe geçer. Vatan, kaleminde yalnızca bir coğrafya değil; insanın içinde doğan, büyüyen ve uğruna yaşanıp ölünebilecek kutsal bir değerdir.

Özellikle Khojaly Massacre ile hafızalara kazınan Xocalı, onun şiir dünyasında sadece bir şehir adı değildir; yanmış bir hafızanın ve yeniden ayağa kalkma iradesinin sembolüdür. Aynı şekilde Şəhidlər Xiyabanı ve Black January gibi tarihsel kırılmalar, dizelerinde matemden çok bilinç ve vakar üretir. Şehadet onun şiirinde bir kayıp değil; bir milletin onurla yükseldiği zirvedir. Kan, toprağı kutsayan bir emanet; bayrak ise kimliğin ta kendisidir.

Ancak onun şiiri sadece toplumsal bir haykırış değildir. Sevgi de en az vatan kadar derindir onda. Aşk, geçici bir duygu değil; insanı kendi özüne yaklaştıran metafizik bir sığınaktır. Sevdiğiyle kurduğu dünya, varlığın en güvenli limanıdır. Aşkın olduğu yerde ölüm korkusu silinir, zaman yavaşlar. Böylece şair, bireysel duyguyu evrensel bir hakikate dönüştürür.

Zaman ise onun şiirinde bir düşman değil; bir muhasebe alanıdır. İnsan bu dünyada bir misafirdir. Hayat geçicidir ama anlam kalıcıdır. Bu yüzden kader, inanç ve umut dizelerinde sık sık yan yana yürür. Yas tutar ama yıkılmaz. Ağlar ama umudu terk etmez. Susmaz; fakat bağırırken bile ölçüyü kaybetmez.

Dil bakımından yalın ama yüklüdür. Geleneksel lirizmin ritmini taşırken çağdaş bir duyarlılığı da barındırır. Kan, bayrak, dağ, yol, sabah ve zaman gibi semboller hem somut hem metaforik anlam katmanlarıyla kullanılır. Onun şiiri bir meydanda yankılanabilecek kadar güçlü; insanın içine çekilip sessizce okuyabileceği kadar da içlidir.

Sonuç olarak Zaur Ərmuğan, hem geçmişe tanıklık eden hem de geleceğe inanan bir şairdir. Şiirinde bir milletin acısı estetik bir vakar ile dile gelirken; sevgi, zaman ve ölüm de aynı derinlikte işlenir.

O, kelimeleriyle iki kardeş ülke arasında kurulan gönül köprüsünün şiirle atılmış en sağlam taşlarından biridir Zaur Ərmuğan;

 

Qayıdırıq, Xocalım

 

Qəhər kimi, ağı kimi

İçimdə doğulan vətən!

Azadlıq dustağı kimi

Nəfəsi boğulan vətən!

 

Ahın dərd əkmiş köksünə,

Dərdin dağ çəkmiş köksünə.

Bu dağın bənzər əksinə,

Yurd yeri dağılan vətən!

 

Harayın ərşə ucalan,

Ömrün həsrətdən qocalan...

Qayıdırıq, ay Xocalım,

Ey qisas doğuran vətən!

 

Şəhidlərin al qanıyla,

Şəhidlərin mərd canıyla,

Qalib Azərbaycanıyla

Torpağı yoğrulan vətən!

 

Qayıdırıq, gözün aydın!

Gözlərimiz aydın, ey dan!

Sabahları tər gülüstan,

Eşqi xoş çağ olan vətən!

 

Şəhid Xiyabanı

Bu yurdun qayası, daşı naləli,

Vətən torpağına qan bələndi, qan.

Ağlar gözümüzün yaşı naləli,

Bakının çiynində neçə şəhid can...

 

İnsan sel-sel axdı o xiyabana,

Qərənfil yağışı karvan boyunca...

Fəryadlar qopardı ağ saçlı ana,

Köksünü ağılar didib oyunca...

 

... Kim qıydı, kim qıydı belə millətə?!

Haqqa qənim olan azğınlar qıydı!

Kim dözər bu zülmə, dərdə, zillətə?!

Bu necə dəhşətdir, bu necə vaydır?!

 

... Qara bayraq geydi Od yurdu o gün,

Doxsanın İyirmi Yanvarı gəldi.

Yarıldı yer bağrı, göylər büsbütün,

Azadlıq meydanı bir Vətən eldir!..

 

Tarix sənədinə möhrünü vurdu

Qanıyla, canıyla şəhidlərimiz.

Neçə dəmir səddi, daş səddi yardı

Köksü süngü olan şəhidlərimiz.

 

Başımız üstündə şəhid ruhları

Uca bayrağımız, kimliyimizdir!

Şəhidlik zirvəsi xalqın vüqarı,

Bizim andımız bu birliyimizdir!

 

Torpağa məhəbbət, millətə sevgi,

Əbədi ölməzlik bu yerdən keçir.

Məşəltək od olub yananlar bil ki,

Yalnız Vətən üçün bu yolu seçir.

 

Şəhid Xiyabanı mərdlik heykəli,

Vətən abidəsi, yurd ocağıdır.

Bir varlıq uğrunda bütöv bir eli

Sabaha səsləyən hürr bayrağıdır.

 

 

Sən olan yer

Bir sevgi sığalı oxşayır məni,

Göyərir ümidin tez solan yeri.

Qurtarır canımı bu boş dünyadan

Ətrinlə sinəmin sən dolan yeri.

 

Haqqın əlindəki fırçamı çəkib?!

Bir bax, ovcumuzda eşq camı çəkib.

Bir tablo yaradıb, can kamı çəkib,

Gözəldir dünyanın biz olan yeri.

 

Çətin öz ruhundan könlüm daşına,

Varlığım bu yerdən göyə daşına.

Fələk bacasının ağır daşına

Bu baş qurban olsun, daş, dolan yeri.

 

Tanrımdır, əlləri tutub əlimdən,

Bilmirəm, nə dedim, öpdü dilimdən.

Mən daha qorxmuram gələn ölümdən,

Yaşayar tən ömrün eşq qalan yeri.

 

 

Vaxtım

Coşub çağladı çeşmətək

Zamanın bulağı vaxtım.

Bu dünyayla hey təkbətək

Bir ömrün sınağı vaxtım.

 

Qəlbin qəmi, sevinciyəm,

Bir taleyin girinciyəm.

Nə fərq, barışam, inciyəm?!

Olub gün qınağı vaxtım.

 

Ömür dolaşıq yuxudur,

Bircə kitablıq oxudur.

Nə həvəsdir, nə qorxudur

Bir ünvan sorağı vaxtım.

 

İnancım qəlbin bütüdür,

Hökmün yazısı qətidir.

Bu yerdən göyə ötürür

Məni, yol çarığı vaxtım.

 

Aldanış məni uyuda,

Dərdi azacıq soyuda.

Cavablar dərin quyuda,

Sual yük qalağı, vaxtım.

 

Ulduzlu yolları keçib,

Könlünə dan yeri seçib,

Ümiddən bir ovuc içib

Dünyanın qonağı vaxtım.

 

Gönül Köprümüze hoş gediniz, İyi ki gönül köprümüzden sizde geçtiniz kıymetli Zaur Ərmuğan.

 

Cahit GÜNAY (Şair – Yazar & Gönül Elçisi)